होली: प्रेम र एकताको संदेश- विजय भण्डारी

विजय भण्डारी

सल्यान

होली हिन्दुहरूको एक प्रमुख रंगीन पर्व हो, जुन प्रायः मार्च महिनामा मनाइन्छ। यो पर्व वसन्त ऋतुको आगमनलाई मनाउने गरिन्छ। नेपालमा होली पर्व धूमधामसँग मनाइन्छ। यो पर्व नेपाली संस्कृति र परम्पराको एक अभिन्न अंग हो। नेपालको विभिन्न क्षेत्रहरूमा होली मनाउने तरिकामा विविधता छ। तराई क्षेत्रमा धुलैंडी धेरै धूमधामसँग मनाइन्छ भने पहाडी क्षेत्रमा यो पर्व सानो रूपमा मनाइन्छ।होलीको उत्सव दुई दिनसम्म मनाइन्छ: पहिलो दिन होलिका दहन (होलिका जलाउने) र दोस्रो दिन रंग खेल्ने (धुलैंडी)।

होलीका मुख्य पक्षहरू:होलिका दहन र रंग खेल्ने (धुलैंडी) लाई लिईन्छ। `होलिका दहन ‘यस दिनमा बिहान बेलुका होलिकाको पूजा गरी होलिका दहन गरिन्छ। यो प्रथा होलिका र प्रह्लादको कथासँग जोडिएको छ, जसमा असत्यमाथि सत्यको विजय भएको मानिन्छ।
अर्को दिन मानिसहरू एकअर्कामा रंग, अबीर, गुलाल लगाउँछन् र पानी पनि प्रयोग गर्छन्। यो दिन आनन्द, प्रेम, र एकताको प्रतीक मानिन्छ।
होलीमा विभिन्न प्रकारका मिठाईहरू जस्तै गुझिया, मालपुआ, र अन्य पकवानहरू बनाउने गरेको पाइन्छ । यस दिन मानिसहरूले एकअर्कालाई मिठाई ख्वाउँने चलन रहेको छ।

होलीले समाजमा प्रेम, भाईचारा, र एकताको सन्देश दिन्छ। यस दिन मानिसहरूले पुराना द्वेषहरू बिर्सेर एकअर्कासँग मिलेर होली खेल्ने अवसर जुटाउछ।होली पर्वले समाजका विभिन्न वर्ग, जाति, र धर्मका मानिसहरूलाई एकै ठाउँमा एकत्रित गर्छ। यसले समाजमा एकताको भावना बढाउँछ। यो पर्वले मानिसहरूलाई समानता र भाईचाराको सन्देश दिन्छ।
होली पर्वले समाजमा सद्भावना र सौहार्द बढाउँछ। यसले मानिसहरूलाई एकअर्काको सुख-दुःखमा साथ दिन प्रेरित गर्छ। यसले समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउँछ।

होली नेपाल, भारत, र अन्य देशहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दु समुदायद्वारा धूमधामसँग मनाइन्छ। यो पर्व आनन्द, उत्साह, र रंगहरूको उत्सव हो।

होली पर्वको पछाडि होलिका र प्रह्लादको प्रसिद्ध पौराणिक कथा छ, जुन हिन्दु धर्मशास्त्र अनुसार असत्यमाथि सत्यको विजयको प्रतीक हो। यो कथा निम्नानुसार छ:
प्राचीन समयमा हिरण्यकश्यपु नामक एक अत्यन्त अहंकारी र निर्दयी राजा थिए। उनी आफैंलाई ईश्वर भन्दा बढी शक्तिशाली मान्थे र आफ्नो राज्यमा कसैले पनि ईश्वरको पूजा नगर्ने आदेश दिए। तर उनको छोरा प्रह्लाद भगवान विष्णुको भक्त थिए। प्रह्लादले आफ्नो बाबुको आदेशलाई मानेनन् र विष्णुको भक्तिमा लागि रहे।

हिरण्यकश्यपुले प्रह्लादलाई विष्णुको भक्ति छोड्न बाध्य पार्न धेरै प्रयास गरे, तर प्रह्लादले कहिल्यै आफ्नो भक्तिमा कमी नल्याए। अन्तमा हिरण्यकश्यपुले आफ्नी बहिनी होलिकाको सहायता मागे। होलिकालाई वरदान प्राप्त थियो कि उनी आगोमा जल्न सक्दिनन्। । हिरण्यकश्यपुले होलिकालाई प्रह्लादलाई गोदमा लिई आगोमा बस्न आदेश दिए। उनीहरूले विश्वास गरे कि होलिका बच्नेछिन् र प्रह्लाद जल्नेछ।

तर, भगवान विष्णुको कृपाले प्रह्लादलाई बचाए। होलिका आगोमा जल्दै मरे, तर प्रह्लाद सुरक्षित रहे। यसरी, असत्य (हिरण्यकश्यपु र होलिका) माथि सत्य (प्रह्लादको भक्ति) को विजय भयो।

होली पर्वमा होलिका दहन गरिन्छ, जुन होलिकाको मृत्युको प्रतीक हो। यसले असत्य र अहंकारको अन्त्य र सत्य र भक्तिको विजयलाई प्रतिनिधित्व गर्छ। अर्को दिन रंग खेल्ने (धुलैंडी) मनाइन्छ, जुन प्रेम, आनन्द, र एकताको प्रतीक हो।

यसरी, होली पर्वले समाजमा प्रेम, भाईचारा, र एकताको सन्देश दिन्छ। यसले मानिसहरूलाई एकअर्कासँग जोड्ने र समाजमा सद्भावना बढाउने महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।